سه شنبه ١٧ تير ١٣٩٩
صفحه اصلی > مقالات 
تازه هاي بخش
حضرت فاطمه زهرا(س) باید الگوی اخلاقی و رفتاری بانوان و دختران ایران اسلامی باشد.
بیانیه تاریخی رهبر انقلاب نقشه راه و سند ارزشمند مدیریتی است
...به جوانان عزیزم، در آغاز فصل جدید جمهوری اسلامی
کارشناس فرهنگی بانوان تبلیغات اسلامی اردبیل گفت: واحد پاسخگویی بانوان اردبیل در سه ماهه چهارم سال گذشته؛ 1500 مشاوره دینی انجام داد.
رهبر انقلاب به مسئولان: مردمی بودن به ادعا، نیست
کارشناس فرهنگی بانوان تبلیغات اسلامی اردبیل از اجرای ۴۰ نفر روز تبلیغ دینی به مناسبت ایام فاطمیه در مناطق مختلف شهر اردبیل خبر داد.​​​​​​
کارایی اندیشه دینی در فعالیت روحانیون بایستی نمود عینی داشته باشد چرا که این امر درخواست مهم آحاد مردم جامعه است.
مروارید قم
حجت‌الاسلام جعفرزاده گفت: کارکرد فرهنگی و دینی مساجد باید به شکل واقعی احیا شود تا در قواره یک نهاد تاثیرگذار بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند.
هشت درس و پیام از هشتمین امام(ع)
نظرسنجی
نظرسنجي غير فعال مي باشد
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 730409
 بازدید امروز : 1317
 کل بازدید : 2282872
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 0/1875
اخبار > حضرت فاطمه معصومه(س) در اول ذيقعده 173 در مدينه منوره چشم به جهان گشود


  چاپ        ارسال به دوست

راز عدم ازدواج حضرت معصومه (س)

حضرت فاطمه معصومه(س) در اول ذيقعده 173 در مدينه منوره چشم به جهان گشود

حضرت معصومه در يک نگاه: حضرت فاطمه معصومه(س) در اول ذيقعده 173 در مدينه منوره چشم به جهان گشود. پدر بزرگوارش حضرت موسي بن جعفر(ع) و مادر گرامي‌اش نجمه خاتون است. او از کودکي تا جواني تحت تربيت پدر بزرگوارش و برادر مکرّمش حضرت رضا(ع) قرار داشت و در علم و تقوا و پاسخ به پرسش‌ هاي مراجعان به مقامي رسيد که مدال افتخار فداها ابوه از پدر خود دريافت داشت. بعد از ورود حضرت رضا(ع) به مرو آن حضرت نامه‌اي را به وسيله يکي از غلامان خويش براي خواهرش فرستاد که با رسيدن نامه، بلافاصله فاطمه معصومه(س) آماده سفر گشت.[1] آن حضرت در سال 201 هجري به همراه پنج تن از برادران(فضل، جعفر، هادي، قاسم، زيد) و تعدادي از برادرزادگان و کنيزان روانه خراسان شدند.[2] هنگامي که موکب حضرت معصومه(س) به ساوه رسيد، عده‌اي از دشمنان اهل بيت، به اشاره مأمون عباسي راه را بر آنان بستند و در يک درگيري نابرابر، تمام برادران و بيشتر همراهان او به شهادت رسيدند و حضرت معصومه(س) بر اثر شدّت تألمات و بنا بر قولي بر اثر مسموميت[3] بيمار گشت. در روز 23 ربيع الاوّل 201 هجري فاطمه معصومه(س) وارد قم شد و ناقه حضرت در محلي که امروز به نام ميدان مير ناميده مي ‌شود، زانو به زمين زد و اين افتخار نصيب موسي بن خزرج ، بزرگ اشعريان، شد تا هفده روز ميزبان دختر، خواهر و عمه امام باشد. آن بانو سرانجام در روز دهم ربيع الثاني 201 هجري از دنيا رحلت کرد و با تجليل فراوان مردم قم، و به وسيله دو فرد ناشناس، به خاک سپرده شد.[4]

 

اهميت ازدواج در اسلام

در قرآن، اين معجزه ماندگار الهي، آيات متعددي در اين باره وجود دارد؛ از جمله مي فرمايد: وَأَنْکِحُوا اْلأَيامى مِنْکُمْ وَ الصّالِحينَ مِنْ عِبادِکُمْ وَ إِمائِکُمْ إِنْ يکُونُوا فُقَراءَ يغْنِهِمُ اللّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللّهُ واسِعٌ عَليم[5]؛ بايد مردان بي زن و زنان بي‌ شوهر و کنيزان و بندگان خود را به نکاح درآوريد. اگر آنان فقير باشند، خداوند آنان را از فضل خويش بي‌ نياز خواهد ساخت؛ زيرا خداوند وسعت دهنده و داناست. خداوند در آيه ديگري مي ‌فرمايد: و از نشانه‌ هاي او(خداوند) اين که همسراني از جنس خود شما براي شما آفريد، تا در کنار آن ها آرامش يابيد و در ميان شما مودّت و رحمت قرار داد. در اين نشانه ‌هايي است براي گروهي که تفکر کنند. در روايات نيز تعبيرات تأمل برانگيزي درباره ازدواج آمده است که به راحتي نمي ‌توان از کنار آن گذاشت. پيامبر اکرم(ص) فرمود: اَلنِّکاحُ سُنَّتي فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتي فَليس مِنّي[6]؛ ازدواج سنت من است؛ هر کس از سنت من رو بگرداند، از من نيست. زني به امام باقر(ع) عرض کرد: من زن تارک دنيا هستم. حضرت فرمود: منظورت از ترک دنيا چيست؟ عرض کرد: نمي‌ خواهم هرگز ازدواج کنم. حضرت پرسيد: چرا؟ عرض کرد: دنبال کسب فضيلت هستم. حضرت فرمود: از اين کار دوري کن. اگر در اين کار فضيلتي بود، فاطمه از تو به آن سزاوارتر بود. هيچ کس نيست که در فضيلت بر او سبقت گيرد.[7] آن حضرت در جاي ديگر فرمود: ما بُني فِي الاِسلامِ بِناءً اََحَبُّ الِي اللهِ وَ اَعَزّ مِنَ التَّزويجِ[8]؛ هيچ بناي در اسلام محبوب ‌تر و عزيز‌تر از ازدواج در نزد خداوند نيست. از طرف ديگر، عزب بودن و مجرد زندگي کردن به شدّت نکوهش شده است. پيامبر اکرم(ص) فرمود: شَرارُکُمْ عُزَّابُکُمْ، رَکْعَتانِ مِنْ مُتَأهِّلٍ خَيرٌ مِنْ سَبعينَ رکْعَةً مِنْ غيرِ مُتَأهِّلٍ[9] بدترين شما، عزب‌ ها(و بي همسران) هستند. دو رکعت نماز فرد متاهّل، بهتر است از هفتاد رکعت نماز غير متأهل. حال اين پرسش رخ مي ‌نمايد که حضرت معصومه(س) با آن مقام علمي و آگاهي ‌اي که از دستور‌هاي اسلام و سنّت پيامبر اکرم(ص) داشت، چرا ازدواج نکرد و تشکيل خانواده نداد؟ از طرف ديگر، بر اثر موقعيت علمي و معنوي و زيارتي آن حضرت، بسياري از دختران امروز آن حضرت را به عنوان اسوه براي خود پذيرفته‌اند که روشن نشدن راز ازدواج آن حضرت، ممکن است بهانه‌اي براي فرار از ازدواج باشد. اين نکته را هم اضافه کنيم که نه تنها حضرت معصومه(س) ازدواج نکرد، بلکه هيچ يک از دختران موسي بن جعفر ازدواج نکردند. احتمالات و نظريات مختلفي براي ازدواج نکردن آن حضرت بيان شده است از جمله:

 

1. وصيت موسي بن جعفر(ع): يکي از احتمالات که در واقع يکي از پاسخ‌ ها به پرسش فوق است، اين است که خود حضرت موسي بن جعفر به دخترانش وصيت کرده تا ازدواج نکنند! ابن واضح يعقوبي طرفدار اين نظريه است. سخن او در اين باب چنين است: موسي بن جعفر را هيجده پسر و 23 دختر، پسران عبارت بودند از: علي ‌رضا، ابراهيم، عباس، قاسم، اسماعيل، جعفر، هارون، حسن، احمد، محمد، عبيدالله، حمزه، زيد، عبدالله، اسحاق، حسين، فضل و سليمان. موسي بن جعفر وصيت کرد که دخترانش شوهر نکنند و هيچ کس از آنان شوهر نکرد، مگر ام سلمه که در مصر به ازدواج قاسم بن محمد بن جعفر بن محمد در آمد و در اين‌ باره ميان قاسم و خويشاوندانش جريان سختي پيش آمد؛ تا آن جا که قاسم قسم خورد که جامه از وي دور نکرده است و جز آن که عقد موقتي بسته شده براي محرميت در مسير رفتن به حج رفتن منظوري نداشته است.[10] در پاسخ به سخنان يعقوبي اولاً، بايد گفت: چنين وصيتي برخلاف سنت رسول الله(ص) و سيرة امامان اهل بيت عصمت و طهارت است و هرگز چنين وصيتي از امام معصوم صادر نمي‌ شود. ثانياً، متن وصيت حضرت موسي بن جعفر غير از آن چيزي است که يعقوبي ادّعا دارد. براي قضاوت در اين زمينه، ابتدا متن وصيت حضرت را مرور مي ‌کنيم. ابراهيم بن عبدالله از موسي بن جعفر(ع) نقل کرده که آن حضرت جمعي را مانند اسحاق بن جعفر، ابراهيم بن محمد و جعفر بن صالح و ... را بر وصيت خود شاهد گرفت و فرمود: اُشْهِدُ هُمْ اَنّ هَذِهِ وَصِيتي ... اَوصَيتُ بها اِلي عَلَي اِبْني ... و اِنْ اَرادَ رَجَلٌ مِنْهَم اَنْ يزَوِّجَ أختَهُ فَلَيسَ لَهُ اَنْ يزَوِّجَها الاّ بِاِذْنِهِ وَ اَمْرِهِ ... وَ لا يزَوِّجَ بَناتي اَحَدٌ مِنْ اِخْوتِهِنَّ وَ مِنْ اُمّهاتِهِنَّ وَ لا سُلْطانٌ وَ لا عَمِلَ لَهُنّ اِلاّ بِرأيهِ وَ مَشْوَرتهِ ، فَاِنْ فَعْلُوا ذلِکَ فَقَدْ خالَفُوا الله تَعالي وَ رَسُولَهُ(ص) وَ حادُّوهُ في مُلْکِهِ وَ هُوَ اَعْرَفُ بِمنالحِ قَوْمِهِ اِنْ اَرادَ اَنْ يزَوِّجَ زَوَّجَ، وَ اِنْ اَرادَ اَنْ يتْرَکَ تَرَکَ...[11]؛ شاهد مي‌ گيرم آن ها را که اين وصيت من است که به فرزندم علي وصيت کرده‌ام... (از جمله وصيتم اين است) اگر مردي از شما خواست خواهرش را شوهر دهد، اين حق را ندارد، مگر با اجازه و فرمان او(علي) و نه دختران من(حق دارند) که يکي از خواهران خود را شوهر دهند و يا مادران آن ها و نه سلطاني، و نه کاري براي آن ها انجام دهد، مگر اين که با نظر و مشورت او(علي) باشد. اگر بدون اجازه او به چنين کاري اقدام کنند، به راستي با خدا و رسولش مخالفت و در سلطنت او منازعه کرده‌اند و او(حضرت رضا) به مصالح قومش در امر ازدواج آگاه ‌تر است. اگر خواست به کسي شوهر دهد، شوهر مي‌ دهد و اگر خواست رد کند، رد مي‌ کند. در اين وصيت ‌نامه، حضرت موسي بن جعفر(ع) با صراحت به فرزندان اعلام مي‌ دارد که حجّت خدا بعد از او علي بن موسي(ع) است و خواهران بايد در هر کاري از جمله مسأله ازدواج از او اطاعت کنند و هر فردي را که علي بن موسي مناسب ديد، آنان با او ازدواج کنند؛ چرا که آن حضرت به مسائل ازدواج آگاه ‌تر و به وضعيت بستگان آشنايان آشناتر است. در اين جا هرگز سخن از ترک ازدواج دختران موسي بن جعفر و خواهران حضرت رضا(ع) نيست؛ سخن در اين است که بر ازدواج آنان حضرت رضا(ع) بايد نظارت داشته باشد. بنابراين نظريه يعقوبي بي ‌اساسي است و نمي ‌توان بر آن اعتماد کرد و به همين جهت، برخي محققين صريحاً سخن يعقوبي را مجعول و بي اساس دانسته‌اند.[12]

2. همتا نداشتن: نظريه دوم اين است که دختران حضرت موسي بن جعفر مخصوصاً فاطمه معصومه(س) از نظر کمال علمي و معنوي در حد بالايي قرار داشتند و کسي هم سنگ و همسر آن ها پيدا نمي ‌شد و يکي از اموري که در تزويج دختر مورد توجه قرار مي‌ گيرد، هم کفو بودن است. اين نظريه نيز نمي ‌تواند قابل تأييد باشد؛ زيرا اولاً سيره ائمه اطهار اين نبوده که دختران خود را به جهت پيدا نشدن هم سنگ در خانه نگه دارند و مانع ازدواج آنان شوند، بلکه آنان، هم در قول، و هم در عمل خود، مؤمن و مؤمنه کفو يکديگر مي‌ دانستند. از پيامبر اکرم(ص) نقل شده است که آن حضرت فرمود: هر گاه کسي به خواستگاري دختر شما آمد که دينداري و امانت داري او را مي ‌پسنديد(هر چند در حد دختر شما نباشد) شوهر دهيد و اگر شوهر ندهيد، در زمين فتنه و فساد بزرگ بر پا مي ‌شود.[13] ثانياً، در عصر امام کاظم(ع) جوانان شايسته‌اي از تبار امام حسن مجتبي(ع) و حضرت سيدالشهدا(ع) و نيز در ميان شيعيان افرادي وجود داشتند که مي ‌توانستند همسران مناسب براي آنان باشند.

 

3. اختناق هاروني: احتمال و نظريه سوم آن است که اختناق هارون الرشيد و وجود خفقان در آن دوران، چنان شديد بود که حتي کسي جرئت نداشت براي پرسيدن مسائل شرعي به در خانه موسي بن جعفر(ع) مراجعه کند، تا چه رسد به اين که به عنوان داماد آن حضرت رفت و آمد دائمي با خانواده موسي بن جعفر(ع) داشته باشد؛ چرا که همين ارتباط نسبي زمينه‌اي را فراهم مي ‌ساخت تا هارون به اذيت و آزار او بپردازد. البته با اين که هارون در مواردي تظاهر به دينداري مي ‌کرد، ولي ستمگري بي ‌رحم بود. يکي از مورّخين مي‌ گويد: هارون هنگام شنيدن وعظ از همه بيشتر اشک مي ‌ريخت و در هنگام خشم و تندي از همه ظالم‌ تر بود.[14] و همين مرد دو هزار کنيز داشت که سيصد نفر آنان مخصوص آواز خواني و رقص و خنياگري بودند.[15] شيعيان در عصر خلافت هارون در تنگنا و فشار قرار داشتند و کساني چون علي بن يقطين در تقيه به سر مي ‌بردند و کوچک ‌ترين حرکات شان زير نظر بود. نمونه بارز آن داستان لباسي است که هارون به علي بن يقطين داد. اين لباس ويژه خلفا بود و علي بن يقطين آن را به موسي بن جعفر(ع) اهدا کرد. حضرت آن را قبول نکرد و فرمود: اين لباس را نگهدار و از دست مده؛ زيرا در حادثه‌اي که برايت پيش مي ‌آيد، به کار مي ‌آيد. چندي بعد يکي از خدمتگزاران علي بن يقطين، نزد هارون شکايت کرد و گفت: لباس مخصوص را به موسي بن جعفر اهدا کرده است. هارون بلافاصله او را احضار کرد و از لباس پرسش کرد. او گفت: آن را در بقچه‌اي نگه داشته‌ام. هارون دستور دارد تا فوراًَ آن را بياورد. وقتي که نگاهش به لباس افتاد، گفت: بعد از اين هرگز سخن سعايت کننده‌اي را درباره تو باور نخواهم کرد.[16] اين گونه قضايا نشان مي‌ دهد که ارتباط موسي بن جعفر(ع) کنترل مي ‌شد و از طرفي زنداني شدن امام نيز، انگيزه خواستگاري از دختران آن حضرت را کاهش مي ‌داد. بعد از شهات امام وحشت بيشتري بر مردم حاکم شد و حضرت رضا(ع) نيز تحت نظر قرار‌گرفت. در زمان مأمون آن حضرت به خراسان احضار شد و بعد از يک سال، حضرت معصومه(س) و جمعي از برادران او به خراسان حرکت کردند، اما در راه، حضرت معصومه(س) پيش از ديدن برادر، دار فاني را وداع کرد و امر ازدواج او هم تحقق نيافت. بنابراين راز عدم ازدواج حضرت معصومه و خواهران او را نه در وصيت پدر بايد جستجو کرد و نه در نبود همسر متناسب و هم کفو، علت آن، وجود اختناق شديد هاروني و مأموني بود که باعث شد احدي جرأت نکند به راحتي به خانه موسي بن جعفر و بعد از او فرزندش رفت و آمد داشته باشد و داماد آن خانواده گردد. از طرف ديگر، زنداني شدن حضرت موسي بن جعفر(ع) و سرانجام شهادت او، و احضار شدن حضرت رضا(ع) به خراسان و دورافتادن از خواهران، مزيد بر اين علت بود.

 

پي نوشت ها:

[1]. من لا يحضره الخطيب، ج 4، ص 461، به نقل از بارگاه فاطمه معصومه، سيد جعفر عظيمي، ص30.

[2]. بارگاه فاطمه معصومه، سيد جعفر عظيمي، ص31؛ کريمه اهل بيت، ص174.

[3]. الحياة السياسيه للامام رضا، سيد جعفر مرتضي عاملي، ص 428.

[4]. بحارالانوار، ج 48، ص 290؛ تاريخ قم، ص 213.

[5]. نور/ 32.

[6]. بحارالانوار، دارالکتب الاسلاميه، ج 103، ص 220، حديث 23؛ منتخب ميزان الحکمه، محمدي ري شهري، دارالحديث، ص233، حديث 2774.

[7]. بحارالانوار، دارالکتب الاسلاميه، ج 103، ص219، حديث 13.

[8]. همان.

[9]. منتخب ميزان الحکمه، ص 233؛ کنزالعمال، متقي هندي، روايت 44448.

[10]. تاريخ يعقوبي، احمد بن ابي يعقوب(ابن واضح)، وزارت فرهنگ و آموزش عالي، ترجمه محمد ابراهيم آيتي، ج 2، ص 421.

[11]. بحارالانوار، داراحياء التراث العربي، ج 48، ص276 ـ 280؛ عيون الاخبار، ج 1، ص 26؛ عوالم، ج 21، ص 475؛ اصول کافي، ج 1، ص 317.

[12]. ر. ک : حياة الامام موسي بن جعفر، قرشي، ج 2، ص497.

[13]. منتخب ميزان الحکمه، ص234؛ بحارالانوار، دارالکتب الاسلاميه، ج 103، ص237، حديث25.

[14]. الاغاني، ابوالفرج اصفهاني، بيروت، دار احياء التراث العربي، ج5، ص241.

[15]. تاريخ تمدن اسلام، جرجي زيدان، ترجمه علي جواهر کلام، مؤسسه اميرکبير، ص162.

[16]. الارشاد، شيخ مفيد، بصيرتي قم، ص 293؛ شبلنجي، نورالانوار، ص 150، با اختصار.

 

نويسنده: سيد جواد حسيني

منبع: سايت حوزه


١٣:٠٥ - دوشنبه ٢ تير ١٣٩٩    /    شماره : ٦٧٣٧    /    تعداد نمایش : ٢١


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 





© Jbf-ar.org . All rights reserved.